Ghi danh con vào trường công

Chuyện này đã được Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ quyết từ năm 1982, trong vụ Plyler kiện Doe: trẻ em sống ở Mỹ có quyền ghi danh và đi học trường công cấp tiểu học và trung học, không phụ thuộc vào tình trạng di trú của chính em hay của cha mẹ.

Bộ Giáo dục Hoa Kỳ nhắc lại nguyên tắc đó trên trang hiện hành của họ, rằng "tình trạng công dân hoặc tình trạng di trú của học sinh, cha mẹ hoặc người giám hộ không được dùng để chặn học sinh vào trường công".

Nói cho gọn: trường công không được hỏi giấy tờ di trú như điều kiện nhận con bạn, và không được đuổi con bạn vì gia đình không có giấy tờ.

Trường không được làm gì#

Đây là phần đáng in ra đem theo.

• Không được đòi số an sinh xã hội. Học khu không được bắt bạn đưa số an sinh xã hội để con được ghi danh. Nếu trường có hỏi, họ phải cho bạn biết việc đưa số là tự nguyện, và không đưa thì cũng không mất chỗ học.
• Không được lấy tình trạng di trú làm điều kiện. Của con bạn, hay của bạn, đều vậy.
• Không được bắt phải có đúng một loại giấy chứng minh tuổi hoặc chỗ ở, khi nhà bạn có loại giấy khác cũng chứng minh được điều đó.
• Không được từ chối vì giấy khai sinh là giấy nước ngoài. Giấy khai sinh Việt Nam vẫn là giấy khai sinh.
• Không được áp dụng luật riêng cho gia đình mình. Cùng một tiêu chuẩn giấy tờ phải áp dụng cho mọi gia đình trong học khu, không phân biệt chủng tộc, màu da, nguồn gốc quốc gia, quốc tịch hay tình trạng di trú.

Trường được hỏi gì#

Trường vẫn được hỏi vài thứ, và mấy thứ đó hợp lệ:

• Bạn có sống trong địa phận học khu không. Đây là câu hỏi về chỗ ở, không phải về giấy tờ di trú. Thường thì nhiều loại giấy đều được nhận: hóa đơn điện nước, hợp đồng thuê nhà, bản khai có ký tên. Nếu bạn đang thuê nhà, đọc thêm ở thuê nhà ở Mỹ.
• Tuổi của con bạn, để xếp đúng lớp.
• Chích ngừa và hồ sơ sức khỏe, theo quy định của tiểu bang.

Điều quan trọng không phải là họ có được hỏi hay không, mà là họ phải hỏi mọi gia đình như nhau.

Bạn có quyền có thông dịch viên#

Phần này nhiều phụ huynh không biết, và nó đổi hẳn buổi ghi danh.

Trường có trách nhiệm trao đổi với phụ huynh chưa thạo tiếng Anh bằng thứ tiếng mà phụ huynh hiểu được, và phải lo thông dịch miễn phí. Trường không được nhờ học sinh, anh chị em trong nhà, bạn bè, hay nhân viên không có chuyên môn dịch giùm.

Nghĩa là bạn không phải để đứa con mười hai tuổi đứng ra dịch cuộc nói chuyện về chính chuyện học của em. Bạn nói với trường là bạn cần thông dịch viên tiếng Việt, và đó là việc họ phải làm.

Nếu con bạn bị từ chối#

Đi theo thứ tự, từ gần tới xa:

1. Hỏi văn phòng học khu, không dừng ở văn phòng một trường. Nhiều lần chuyện chỉ là một người ở quầy hiểu sai quy định, và cấp học khu sửa được trong một cuộc gọi.
2. Xin lý do bằng văn bản, như nói ở trên.
3. Hỏi sở giáo dục tiểu bang, nếu học khu vẫn giữ nguyên câu trả lời.
4. Nộp đơn khiếu nại với Văn phòng Dân quyền (Office for Civil Rights) của Bộ Giáo dục. Nộp được qua mạng, và có hạn 180 ngày kể từ ngày xảy ra chuyện, nên đừng để lâu. Số điện thoại của họ là 800-421-3481.

Hạn 180 ngày là lý do nên ghi lại ngày tháng ngay từ hôm bị từ chối: ngày nào, ai nói, nói gì. Viết mấy dòng đó vào điện thoại ngay lúc còn nhớ rõ.

Việc cần làm, theo thứ tự#

1. Gom giấy chứng minh chỗ ở: hóa đơn điện nước, hợp đồng thuê nhà, hoặc bản khai. Không cần giấy tờ di trú.
2. Đem giấy khai sinh của con, kể cả giấy khai sinh Việt Nam, và hồ sơ chích ngừa nếu có.
3. Yêu cầu thông dịch viên tiếng Việt khi hẹn ghi danh, chứ đừng đợi tới lúc tới nơi mới nói.
4. Nếu trường hỏi số an sinh xã hội, hỏi lại xem có bắt buộc không. Câu trả lời đúng là không bắt buộc.
5. Nếu bị từ chối, xin lý do bằng văn bản rồi lên thẳng văn phòng học khu.
6. Ghi lại ngày tháng, vì hạn khiếu nại với Văn phòng Dân quyền là 180 ngày.

Quyền đi học là quyền của đứa nhỏ, không phải phần thưởng cho giấy tờ của cha mẹ. Nếu chuyện giấy tờ của gia đình đang là mối lo lớn hơn, phần nhập tịch Mỹ nói về con đường dài, còn chuyện ghi danh cho con thì không cần chờ con đường đó xong.