Bảo hiểm xe hơi ở Mỹ: luật đòi gì và bạn nên mua gì

Ở Mỹ không có một mức bảo hiểm xe chung cho cả nước. Mỗi tiểu bang tự đặt mức tối thiểu của mình, và các con số khác nhau thật sự: California đòi 30,000 đô la cho thương tích của một người, Wisconsin đòi 25,000, còn ở New Jersey gói chuẩn bắt đầu từ 35,000 đô la một người, bên cạnh đó tiểu bang bắt các hãng phải có sẵn một gói rẻ hơn và mỏng hơn nhiều cho ai muốn mua. Điều thứ hai cần nhớ ngay từ đầu: phần bắt buộc đó gọi là liability, và nó trả cho người bị bạn gây thiệt hại, không trả cho bạn.

Năm tiểu bang, năm con số khác nhau#

Không có câu trả lời chung cho câu hỏi "luật đòi bao nhiêu", vì luật đó là luật tiểu bang. Đây là những gì năm trang chính thức đang nói:

• California. 30,000 đô la cho thương tích hoặc tử vong của một người, 60,000 đô la khi có nhiều hơn một người, và 15,000 đô la cho thiệt hại tài sản. California DMV dẫn Bộ luật Bảo hiểm California §11580.1b cho ba con số này.
• Georgia. 25,000 đô la một người và 50,000 đô la một vụ cho thương tích, cộng 25,000 đô la một vụ cho thiệt hại tài sản, theo Văn phòng Ủy viên Bảo hiểm tiểu bang.
• Wisconsin. 25,000 đô la một người, 50,000 đô la cho hai người trở lên, 10,000 đô la cho thiệt hại tài sản. Wisconsin còn bắt mua thêm bảo hiểm uninsured motorist ở mức 25,000 và 50,000, chỉ cho phần thương tích.
• Illinois. 25,000 đô la một người, 50,000 đô la một vụ, 20,000 đô la cho thiệt hại tài sản, cộng uninsured motorist 25,000 và 50,000.
• New Jersey. Gói bình thường ở đây là Standard Policy, và bảng của chính tiểu bang ghi mức thấp nhất của gói này là 35,000 đô la một người và 70,000 đô la một vụ cho thương tích, cộng 25,000 đô la một vụ cho thiệt hại tài sản. Tức là mức sàn của New Jersey cao hơn California chứ không thấp hơn. Ngoài ra tiểu bang buộc các hãng phải có sẵn một gói rẻ hơn tên là Basic Policy: 5,000 đô la thiệt hại tài sản, 15,000 đô la một người cho Personal Injury Protection, phần uninsured và underinsured motorist ghi trên bảng là None, tức là không có, kèm lựa chọn hạn chế quyền kiện (Limited Right to Sue), còn phần bồi thường thương tích cho người khác không nằm trong gói, muốn có thì mua thêm ở mức 10,000 đô la cho tất cả mọi người trong một vụ. Đó là một món hàng tự chọn, không phải mức luật đòi, và trang của tiểu bang ghi thẳng gói này "bảo vệ ít hơn" và "chỉ nên cân nhắc cho người ít trách nhiệm gia đình và ít tài sản thật sự".

Nhìn riêng cột thiệt hại tài sản là đủ thấy vấn đề: 15,000 ở California, 25,000 ở Georgia, 10,000 ở Wisconsin, 20,000 ở Illinois, 25,000 ở New Jersey. Năm tiểu bang, bốn con số khác nhau, và chỗ thấp nhất là Wisconsin chứ không phải nơi bán gói rẻ nhất. Ai nói với bạn một con số "của nước Mỹ" là người đó đang đoán.

Đọc ba con số 25/50/10 như thế nào#

Người bán bảo hiểm hay viết tắt bằng ba con số. Lấy Wisconsin làm ví dụ, 25/50/10 nghĩa là:

1. 25 nghìn đô la là mức tối đa công ty trả cho một người bị thương trong vụ đó.
2. 50 nghìn đô la là mức tối đa cho cả vụ, dù có bao nhiêu người bị thương.
3. 10 nghìn đô la là mức tối đa cho thiệt hại tài sản, tức là xe của người kia, hàng rào, cột đèn.

California và Illinois cũng viết theo đúng thứ tự đó, chỉ khác con số. Hai con số đầu là tiền người, con số cuối là tiền đồ.

Mức tối thiểu là mức để không bị phạt, không phải mức để yên tâm. Sở Bảo hiểm Illinois nói thẳng trong cẩm nang của họ rằng mức tối thiểu của tiểu bang có thể không đủ, và khuyên người mua cân nhắc mua mức cao hơn.

Liability trả cho người kia, không trả cho bạn#

Đây là chỗ nhiều người hiểu ngược, và hiểu ngược thì rất tốn. Trang của California DMV viết đúng một câu: "Liability insurance compensates a person other than the policy holder for personal injury or property damage", nghĩa là bảo hiểm liability bồi thường cho người khác ngoài chủ hợp đồng, về thương tích hoặc thiệt hại tài sản.

Nói cho dễ nhớ: nếu bạn chỉ mua đúng phần bắt buộc, và bạn gây tai nạn, thì công ty trả cho người kia. Xe của bạn móp, chân bạn gãy, không ai trả. Muốn có người trả cho chính bạn thì phải mua thêm, và những thứ mua thêm đó có tên riêng.

Các loại bảo hiểm khác, gọi là gì và che cái gì#

Sở Bảo hiểm Wisconsin định nghĩa từng loại như sau, và đây là những cái tên bạn sẽ thấy trên bảng báo giá ở bất cứ tiểu bang nào:

• Collision. Trả cho hư hỏng xe của chính bạn khi xe đâm vào một vật gì đó, kể cả xe khác, hoặc khi xe lật. Wisconsin ghi luôn mức trần: trả tối đa bằng giá trị thực tế của chiếc xe (actual cash value).
• Comprehensive. Trả cho hư hỏng xe bạn do cháy, phá hoại, nước, mưa đá, bể kính, gió, vật rơi trúng. Đụng phải con nai tính vào comprehensive chứ không phải collision, một chi tiết nhỏ nhưng quyết định bạn đòi tiền ở mục nào.
• Uninsured motorist (UM). Dùng khi bạn bị người không có bảo hiểm hoặc người gây tai nạn rồi bỏ chạy đụng phải. Wisconsin ghi rõ loại này chỉ lo phần thương tích, không lo thiệt hại tài sản của bạn, và không bảo vệ người lái kia.
• Underinsured motorist (UIM). Dùng khi người gây tai nạn có bảo hiểm nhưng mức của họ thấp hơn mức bạn mua. Ở Wisconsin loại này không bắt buộc, nhưng nếu bạn yêu cầu mua thì tiểu bang đặt mức tối thiểu là 50,000 đô la một người và 100,000 đô la một vụ.
• Medical payments. Trả chi phí y tế hoặc mai táng cho bạn hoặc người khác bị thương hoặc tử vong trong tai nạn khi đang ngồi hoặc đang lái chính chiếc xe của bạn. Nó không trả cho người ngồi trong chiếc xe bạn đụng, phần đó là việc của liability.
• Personal Injury Protection (PIP). Ở những tiểu bang có loại này, nó trả cho thương tích của chính bạn và những người được hợp đồng bảo vệ. New Jersey mô tả PIP đúng như vậy và để mức 15,000 đô la một người trong gói cơ bản, lên tới 250,000 đô la cho một số thương tích nặng.

Lái xe không bảo hiểm: mất tiền là chuyện nhỏ#

Chỗ này mới là lý do bài viết này nằm chung nhóm với bằng lái xe. Hậu quả không dừng ở tiền phạt, nó đụng thẳng vào quyền lái xe và vào việc chiếc xe còn được phép lăn bánh hay không.

Lấy California làm ví dụ cụ thể, vì trang của DMV tiểu bang nói rõ từng bước:

• Nếu DMV không nhận được bằng chứng bảo hiểm cho một chiếc xe, đăng ký xe bị treo, và chiếc xe đó không được chạy cũng không được đậu trên đường công cộng cho tới khi nộp bằng chứng.
• Nếu bạn gây tai nạn phải khai báo, tức là có người bị thương, có người chết, hoặc thiệt hại tài sản trên 1,000 đô la, mà lúc đó không có bảo hiểm, DMV treo quyền lái xe của bạn. Thời gian treo theo CVC §16070 là tối thiểu một năm.
• Hết thời gian treo cũng chưa xong: theo CVC §16430, bạn phải nộp và duy trì bằng chứng bảo hiểm với DMV trong ba năm.
• Bạn có quyền xin một buổi điều trần để phản đối lệnh treo, và phải xin trong vòng 10 ngày.

Đó là luật California. Tiểu bang khác có quy trình và con số riêng, nhưng cái khung thì giống nhau ở chỗ quan trọng nhất: một lần lái xe không bảo hiểm có thể biến thành nhiều năm rắc rối với cơ quan cấp bằng, chứ không phải một tờ giấy phạt trả xong là hết.

Mua bảo hiểm như thế nào cho đỡ hớ#

Cẩm nang của Sở Bảo hiểm Illinois đưa ra hai lời khuyên rất cụ thể, và cả hai đều dễ làm:

1. Xin báo giá bằng văn bản từ nhiều công ty, với cùng một mức bảo hiểm. So giá mà mỗi bảng một mức thì không phải là so giá. Ghi sẵn ra giấy các con số bạn muốn rồi đưa y hệt cho từng công ty.
2. Hỏi xin đơn dạng "non-bound" trước khi đổi công ty. Dạng đơn này cho bạn biết giá mà chưa ràng buộc gì và chưa phải hủy hợp đồng đang có. Nhờ vậy bạn không rơi vào khoảng trống không có bảo hiểm ngày nào.

Đừng bao giờ hủy hợp đồng cũ trước khi hợp đồng mới thật sự bắt đầu. Wisconsin liệt kê "prior insurance coverage", tức là lịch sử từng có bảo hiểm, nằm trong nhóm yếu tố công ty dùng để định giá. Một khoảng trống hôm nay có thể làm bạn trả giá cao hơn trong nhiều năm sau.

Tìm trang chính thức của tiểu bang mình qua USA.gov, chọn tiểu bang, rồi đi thẳng từ đó. Không trang chính phủ nào bắt bạn trả tiền để được xem quy định của chính tiểu bang mình. Nếu một trang đuôi .com đòi phí "tư vấn" hay "hỗ trợ hồ sơ", đó là dấu hiệu quen thuộc trong bài nhận diện lừa đảo.

Cách trả ít tiền hơn#

Trước hết phải biết công ty đang tính giá dựa trên cái gì. Sở Bảo hiểm Wisconsin liệt kê: tuổi và giới tính, tình trạng hôn nhân, nơi đậu xe, hồ sơ lái xe, hãng và đời xe, lịch sử từng có bảo hiểm, và số dặm chạy mỗi năm. Illinois kể thêm hồ sơ lái xe của những người khác trong nhà và hồ sơ tín dụng.

Hai tiểu bang này liệt kê các khoản giảm giá sau, đều là thứ bạn phải hỏi mới có:

• Không gây tai nạn trong một thời gian
• Mua chung bảo hiểm nhà và bảo hiểm xe ở một công ty
• Nhiều xe trong cùng một hợp đồng
• Học sinh, sinh viên có điểm tốt
• Người không hút thuốc
• Xe có thiết bị chống trộm
• Đã học khóa lái xe phòng vệ (defensive driving)

Đòn bẩy lớn còn lại là mức khấu trừ (deductible). Wisconsin khuyên cân nhắc nâng mức khấu trừ cho phần comprehensive và collision. Nâng khấu trừ thì phí hằng tháng giảm, đổi lại khi có chuyện bạn tự trả phần đầu nhiều hơn, nên chỉ nâng tới mức mà bạn thật sự có sẵn tiền mặt để trả.

Cuối cùng, hồ sơ lái xe sạch là thứ rẻ nhất trong tất cả. Cả Wisconsin lẫn Illinois đều xếp hồ sơ lái xe vào nhóm yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất tới giá và tới cả việc công ty có nhận bạn hay không.

Việc cần làm tiếp theo#

• Mở trang sở bảo hiểm của tiểu bang bạn ở và chép lại ba con số tối thiểu của chính tiểu bang đó, đừng dùng con số trong bài này
• Lấy tờ khai bảo hiểm hiện tại ra, tìm dòng liability và xem ba con số của bạn đang là bao nhiêu
• Xin báo giá bằng văn bản từ ít nhất ba công ty, cùng một mức bảo hiểm, rồi mới so
• Hỏi thẳng từng công ty: "tôi được giảm giá những khoản nào", vì họ hiếm khi tự đề nghị
• Nếu chưa có bằng lái, đọc cách lấy bằng lái xe ở Mỹ trước, vì xe mang đi thi lái bắt buộc phải còn bảo hiểm