Cách lấy bằng lái xe ở Mỹ

Ở Mỹ, bằng lái xe không chỉ để lái xe. Nó là giấy tờ tùy thân bạn sẽ phải đưa ra nhiều nhất: khi mở tài khoản ngân hàng, khi đi khám bệnh, khi nhận hàng, khi vào tòa nhà chính phủ. Nếu bạn chưa lái xe, nhiều tiểu bang vẫn cấp thẻ căn cước tiểu bang (state ID card) với thủ tục gần giống, chỉ khác là không phải thi lái.

Cơ quan nào cấp bằng lái#

Mỗi tiểu bang có một cơ quan lo việc này. Tên gọi khác nhau tùy nơi:

• DMV (Department of Motor Vehicles): California, New York, và nhiều tiểu bang khác
• DPS (Department of Public Safety): Texas
• BMV, MVA, DOL: một số tiểu bang khác

Cách chắc chắn nhất để tìm đúng trang là vào USA.gov rồi chọn tiểu bang của bạn. Trang đó dẫn thẳng tới cơ quan chính thức, tránh được các trang trung gian thu phí.

Bạn cần mang theo giấy tờ gì#

Gần như tiểu bang nào cũng đòi bốn nhóm giấy tờ sau. Nên chuẩn bị trước ở nhà, vì thiếu một tờ là phải quay về lấy rồi hẹn lại.

1. Giấy tờ chứng minh danh tính và tuổi. Hộ chiếu còn hạn, thẻ xanh, hoặc giấy tờ di trú có ảnh.
2. Chứng minh bạn được ở Mỹ hợp pháp. Thẻ xanh, visa còn hiệu lực, giấy phép làm việc (EAD), hoặc giấy tờ tương đương.
3. Số an sinh xã hội. Đa số tiểu bang chỉ cần bạn đọc số, nhưng một số nơi đòi xem thẻ. Nếu bạn chưa có, xem cách xin số an sinh xã hội hoặc ITIN. Nếu bạn không đủ điều kiện có SSN, hãy xem phần dưới.
4. Hai giấy tờ chứng minh nơi ở trong tiểu bang. Hóa đơn điện nước, hợp đồng thuê nhà, sao kê ngân hàng, hoặc thư của cơ quan chính phủ. Phải có tên bạn và địa chỉ hiện tại.

Bốn bước của quy trình#

Bước 1: Học luật giao thông#

Mỗi tiểu bang phát hành một quyển sổ tay lái xe miễn phí, tải được từ trang của cơ quan cấp bằng. Nhiều tiểu bang đông người Việt, trong đó có California và Texas, có bản tiếng Việt. Bài thi viết lấy câu hỏi thẳng từ quyển này.

Bước 2: Thi viết và thi mắt#

Bài thi viết làm trên máy tính tại văn phòng, thường 25 tới 50 câu trắc nghiệm. Nhiều tiểu bang cho chọn ngôn ngữ, kể cả tiếng Việt. Nếu rớt, bạn được thi lại, thường phải chờ vài ngày.

Thi mắt làm ngay tại quầy. Đeo kính thì cứ đeo, người ta chỉ ghi chú trên bằng là bạn phải đeo kính khi lái.

Bước 3: Bằng tập lái#

Thi viết đậu thì bạn được cấp learner permit (bằng tập lái). Với bằng này bạn được lái khi trong xe có một người lớn đã có bằng ngồi cạnh. Hầu hết tiểu bang bắt giữ bằng tập lái một thời gian tối thiểu trước khi cho thi lái, thường từ vài tuần tới sáu tháng, và người dưới 18 tuổi luôn bị đòi thời gian dài hơn cùng số giờ tập lái nhất định.

Bước 4: Thi lái#

Bạn phải tự mang xe tới thi. Xe phải còn đăng ký, còn bảo hiểm, đèn và xi nhan phải hoạt động. Giám khảo sẽ kiểm tra xe trước khi bắt đầu, và xe hỏng đèn là bị hủy buổi thi ngay.

Bài thi thường kéo dài 15 tới 25 phút quanh khu vực văn phòng. Ba lỗi khiến người ta rớt nhiều nhất: không quay đầu nhìn qua vai khi đổi làn, không dừng hẳn ở bảng STOP, và chạy quá tốc độ trong khu trường học.

Yêu cầu xe phải còn bảo hiểm ở trên không chỉ là điều kiện của một buổi thi. Xem bảo hiểm xe hơi để biết phần bảo hiểm đi cùng tấm bằng lái như thế nào.

REAL ID là gì và bạn có cần không#

REAL ID là bằng lái hoặc thẻ căn cước tiểu bang đạt chuẩn liên bang. Nhận ra nó bằng ngôi sao ở góc trên của tấm thẻ.

Nó không bắt buộc. DMV California trả lời thẳng câu hỏi đó: "Tôi có phải lấy REAL ID không? Không. Bằng lái hoặc thẻ căn cước REAL ID là tùy chọn." DMV New York liệt kê những việc bạn không cần REAL ID mới làm được, và đứng đầu danh sách đó là "được cấp bằng lái xe", cùng với đi bầu cử, xin hoặc nhận trợ cấp liên bang, và "tiếp cận các dịch vụ y tế hoặc dịch vụ cứu mạng, kể cả bệnh viện và phòng khám".

Thứ nó thay đổi là sân bay và một số tòa nhà liên bang. DMV New York mô tả REAL ID là giấy tờ "cần có để lên chuyến bay nội địa trong nước Mỹ hoặc vào một số tòa nhà liên bang, trừ khi bạn có hộ chiếu còn hạn." Vế cuối mới là chỗ nhiều người bỏ sót. USA.gov nói rõ: "Không có REAL ID thì bay được không? Được." Hộ chiếu dùng được, thẻ hộ chiếu (passport card), thẻ quân nhân và bằng lái enhanced cũng vậy. Nếu bạn không có thứ nào trong số đó, USA.gov mô tả một đường trả phí tên là TSA ConfirmID: người từ 18 tuổi trở lên trả trước 45 đô la, và lần xác minh đó có giá trị mười ngày tính từ ngày khởi hành.

Khi tên bạn không được viết giống nhau trên mọi giấy tờ#

Đây chính là thứ khiến người ta phải ra về tay không từ quầy DMV, và nó rơi nặng nhất lên gia đình người Việt: một cái tên có thể viết họ trước trên giấy này và họ sau trên giấy kia, có dấu ở đây và mất dấu ở đó, mất hoặc giữ tên đệm, rồi đổi thêm lần nữa khi kết hôn hoặc khi vào quốc tịch.

DMV California nêu nguyên tắc: "Nếu tên đầy đủ thật ghi trên giấy tờ của bạn không khớp với tên đầy đủ thật hiện tại của bạn, cần có thêm giấy tờ chứng minh việc đổi tên." Giấy tờ định danh phải ghi "tên đầy đủ (tên, tên đệm và họ)". Cụm từ bạn sẽ nghe ở quầy là "true full name".

Chuỗi giấy tờ phải liền mạch, không được đứt khúc. California yêu cầu bạn "mang theo ít nhất một trong các giấy tờ sau cho MỖI lần đổi tên hợp pháp", và bảng kiểm của họ hỏi thẳng bạn đã đổi tên đầy đủ bao nhiêu lần, nhận tới năm lần. Mỗi lần đổi cần giấy riêng của nó: giấy nhận con nuôi, quyết định đổi tên ghi cả tên trước và tên sau, giấy hôn thú, giấy đăng ký bạn đời, hoặc bản án ly hôn.

New York nói đúng như vậy, và thêm cái bẫy tên gọi tắt, thứ bắt được bất cứ ai lâu nay vẫn dùng một tên Mỹ ngắn gọn: "Tên thân mật, tức bản rút gọn hoặc bản thay thế của tên hợp pháp, không được chấp nhận. Nếu một tên thân mật, tên viết tắt hoặc tên thánh xuất hiện trên bất kỳ giấy tờ chứng minh nào của bạn, bạn phải xuất trình thêm bằng chứng về tên hợp pháp đầy đủ, hoặc bằng chứng về việc đổi tên theo lệnh tòa." Còn về chuỗi giấy tờ: "Nếu tên bạn đã đổi một lần hoặc nhiều lần, ví dụ vì kết hôn hoặc ly hôn, phải nộp bằng chứng của từng lần đổi, chẳng hạn giấy hôn thú hoặc bản án ly hôn, để cho thấy sự liên kết."

Nếu giấy hôn thú hoặc bản án ly hôn của bạn bằng tiếng Việt, nó cần bản dịch trước khi bạn đi. Chữ của chính California là: giấy hôn thú bằng ngôn ngữ khác tiếng Anh "phải kèm theo bản dịch có chứng thực hoặc một bản khai có tuyên thệ về việc dịch sang tiếng Anh", và bản án ly hôn cũng vậy. Lo việc này từ trước, vì đây không phải thứ quầy DMV sửa giúp được tại chỗ.

Còn một cái bẫy tên thứ hai nằm ở giấy chứng minh nơi cư trú. California đòi hai giấy, cả hai đều phải mang đúng cái tên sẽ in trên thẻ. Nếu không giấy nào có tên bạn, vì bạn ở nhà vợ chồng hoặc nhà con, DMV cho phép bắc cầu quan hệ: "bạn có thể xuất trình giấy khai sinh, giấy hôn thú, hoặc giấy đăng ký bạn đời để truy ra quan hệ của bạn với người CÓ tên trên giấy tờ cư trú." Nếu chính giấy bắc cầu đó lại mang một họ khác nữa, bạn quay về đúng chỗ cần giấy đổi tên. New York cũng đòi hai giấy cư trú, không nhận hộp thư bưu điện (P.O. Box), và không nhận "bất kỳ giấy tờ nào cấp quá một năm trước ngày bạn tới văn phòng".

Hai điều nữa về lần đầu xin REAL ID. California bắt bạn phải tới tận nơi: "Vì REAL ID là một dạng giấy tờ định danh liên bang, bạn phải tới văn phòng DMV trực tiếp khi xin REAL ID lần đầu." Và những gì bạn từng nộp cho DMV trước kia không được tính: "Ngay cả khi trước đây bạn đã nộp giấy tờ chứng minh danh tính cho DMV để làm bằng lái hoặc thẻ căn cước, bạn vẫn phải nộp lại để đáp ứng yêu cầu của hồ sơ REAL ID liên bang."

Nếu bạn không có số an sinh xã hội#

Không phải ai cũng đủ điều kiện có SSN, và ở một số tiểu bang điều đó không ngăn bạn lái xe hợp pháp.

California cấp thứ mà DMV của họ gọi là bằng lái AB 60, "dành cho những người không thể cung cấp bằng chứng về tình trạng hiện diện hợp pháp tại Hoa Kỳ, nhưng đáp ứng yêu cầu của DMV California và có thể cung cấp bằng chứng về danh tính và nơi cư trú tại California." Bài thi viết "có sẵn bằng hơn 40 ngôn ngữ." Nếu giấy tờ của bạn không nằm trong danh sách được chấp nhận, DMV sẽ chuyển hồ sơ sang cái họ gọi là secondary review, một buổi phỏng vấn với điều tra viên của DMV, "có thể kéo dài tới 1 tiếng", và bạn có quyền xin trợ giúp ngôn ngữ bằng cách nói rõ mình cần tiếng nào.

Một điều nên kiểm tra trước khi tính đường này: danh sách giấy tờ định danh AB 60 của California có nêu tên thẻ căn cước quốc gia của một số nước, và không có giấy tờ Việt Nam nào trong đó. Đường đi có áp dụng cho bạn là hộ chiếu Việt Nam còn hạn và được DMV chấp thuận.

New York làm theo cách khác. Theo Green Light Law của họ, "người từ 16 tuổi trở lên có thể xin bằng lái hoặc bằng tập lái loại 'Standard', không dùng cho mục đích liên bang, không phải loại thương mại, bất kể quốc tịch hay tình trạng cư trú hợp pháp tại Hoa Kỳ." Bạn không cần thẻ an sinh xã hội, cũng không cần thư xác nhận không đủ điều kiện. Thứ bạn cần là một lời khai có tuyên thệ: "Bạn phải ký một Affidavit, tức bản khai có tuyên thệ, về việc chưa từng được cấp số an sinh xã hội, khi xin bằng lái loại standard." Mẫu đó là Form NSS-1A. DMV phát hành nó bằng tám ngôn ngữ và tiếng Việt không nằm trong số đó, nên hãy đi cùng một người đọc được nó.

Hai hệ quả đáng biết ở New York. Tấm thẻ mang dòng chữ "NOT FOR FEDERAL PURPOSES", nghĩa là bạn không dùng nó để lên máy bay nội địa được. Và một khi bạn đã có bằng cấp không kèm SSN, việc gia hạn hay xin cấp lại phải làm qua bưu điện hoặc tới tận văn phòng, vì dịch vụ trực tuyến của DMV đòi hồ sơ phải có số an sinh xã hội. Tiểu bang có một đường dây nóng nhiều thứ tiếng và giữ kín danh tính cho đúng những câu hỏi kiểu này, Office of New Americans, số 1-800-566-7636.

California và New York không phải hai tiểu bang duy nhất làm việc này, nhưng chúng tôi sẽ không in ra một con số, vì không trang chính phủ nào chúng tôi truy cập được có công bố danh sách hay con số đó. Hãy tìm cụm "driver license without SSN" trên trang của tiểu bang bạn ở, hoặc hỏi một tổ chức cộng đồng địa phương trước khi tới văn phòng.

REAL ID và bằng lái cấp cho người không chứng minh được hiện diện hợp pháp là hai thứ loại trừ nhau. California nói thẳng: "Người đang xin hoặc gia hạn bằng lái AB 60 không đủ điều kiện nhận bằng lái hoặc thẻ căn cước REAL ID." Bằng standard của New York cũng vậy, không dùng cho mục đích liên bang. Hãy chuẩn bị tinh thần phải chọn một trong hai, chứ không giữ được cả hai.

Đừng bao giờ khai số an sinh xã hội của người khác. Bộ Tư pháp Hoa Kỳ mô tả tội liên bang này là cố ý sử dụng "một phương tiện định danh của người khác" nhằm thực hiện hành vi phi pháp, và nói rằng tội đó "trong hầu hết trường hợp, có mức án tối đa 15 năm tù, kèm tiền phạt và tịch thu tài sản cá nhân đã dùng hoặc định dùng để phạm tội." DMV California nói gọn hơn ở mức quầy giao dịch: "Nếu giấy tờ gian lận được xuất trình, DMV có thể có hành động tiếp theo." Ngoài rủi ro hình sự, nó còn có thể gây thiệt hại nặng cho hồ sơ di trú của bạn.

Mất bao lâu và tốn bao nhiêu#

Lệ phí thường rơi vào khoảng 30 tới 90 đô la cho lần cấp đầu, tùy tiểu bang. California đã có trang riêng với lệ phí và giấy tờ đối chiếu thẳng từ DMV California, xem bằng lái xe theo từng tiểu bang. Bằng tạm bằng giấy được đưa ngay trong ngày, còn bằng nhựa gửi qua bưu điện, thường mất hai tới bốn tuần.

Hẹn lịch trước gần như bắt buộc ở các thành phố lớn. Ở một số nơi, lịch hẹn kín trước cả hai ba tháng, nên hãy đặt lịch sớm rồi mới học thi, đừng làm ngược lại.

Việc cần làm tiếp theo#

• Xem trang riêng của tiểu bang bạn nếu đã có, vì con số ở đó là con số của chính tiểu bang
• Vào trang tiểu bang của bạn từ USA.gov và tải sổ tay lái xe, xem có bản tiếng Việt không
• Xếp sẵn bốn nhóm giấy tờ ở trên vào một bìa hồ sơ
• Đặt lịch hẹn ngay cả khi bạn chưa học xong, vì lịch thường rất xa